มียุวกษัตริย์กัมพูชาพระองค์หนึ่ง ปรารภกับปุโรหิตว่า อยากเห็นพระเศียรของมหาราชาแห่งทะเลใต้ มาตั้งอยู่บนพื้นท้องพระโรง

เมื่อเรื่องไปเข้าพระกรรณมหาราชาแห่งทะเลใต้ ทรงยกทัพมาจับเจ้าชายหนุ่ม นำกลับไปเกาะชวา เมื่อตั้งกษัตริย์พระองค์ใหม่แล้ว มหาราชาแห่งชวา ก็ตัดพระเศียรอดีตกษัตริย์กัมพูชา ส่งไปให้กษัตริย์พระองค์ใหม่

ตำนานเรื่องนี้ จบลงตรง...ตั้งแต่นั้นมา กษัตริย์กัมพูชาก็ต้องแสดงความเคารพมหาราชาแห่งชวา เวลาจะบรรทมก็ต้องหันพระเศียรไปทางทิศใต้ และเรียกทิศนั้นว่า ทิศหัวนอน สืบต่อมา จนกระทั่งบัดนี้

แม้เป็นตำนาน...ที่ชาวอาหรับเล่า...แต่ เรื่องราวในตำนาน ก็บังเอิญตรงกับประวัติศาสตร์ กองทัพจากชวายกมารุกราน ในอ่าวตังเกี๋ย แถวเวียดนาม และเข้ามาถึงเจินละ

ศาสตราจารย์เซเดส์ สันนิษฐานว่า เจ้าชายชัยวรมันที่ 2 น่าจะเดินทางจากชวามาถึงกัมพูชา ในปี พ.ศ.1243 สองปีก่อนเข้ายึดอำนาจที่เมืองอินทปุระ ซึ่งอยู่ทางด้านใต้ของเมืองพนมเปญ ตรงกับแถวปราสาทอังกอร์ยอเรย์ในปัจจุบัน

ประเด็นที่เป็นคำถาม เจ้าชายชัยวรมันที่ 2 ผู้สถาปนาอาณาจักรกัมโพช (พ.ศ.1345-1393) เป็นใคร มาจากไหน

คำตอบ...สั้นๆ จากจารึกกัมพูชา..."พระองค์ เสด็จมาจากเมืองชวาพร้อมด้วยกองทัพ โดยมีปุโรหิตสำคัญ ชื่อ ศิวะไกรวัลย์ ตามเสด็จมาด้วย"

ข้อมูลจากหนังสือ ประวัติศาสตร์โบราณคดีกัมพูชา ฉบับของกรมศิลปากร ตีพิมพ์ 4 ส.ค.2536 ระบุว่า

ชวาในจารึกขอม เชื่อกันว่าหมายถึงบริเวณเมืองยอคจาการ์ตาในอินโดนีเซียปัจจุบัน เมืองนี้มีเทวาลัยจำนวนมาก รวมทั้งศิลาจารึกที่ระบุว่าราวพุทธศตวรรษที่ 12-13 เป็นศูนย์กลางอำนาจของฮินดู นอกเขตชมพูทวีป

พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ไม่เป็นเพียงกษัตริย์ กัมพูชา องค์ที่ถูกจารึกว่ายิ่งใหญ่ที่สุด ยังทรงเป็นกษัตริย์ ผู้เผชิญหน้ากับปัญหาความไม่มั่นคงทางการเมือง

จนต้องย้ายนครหลวงถึง 4 เมือง รวม 5 ครั้ง

เมื่อเสด็จมาจากชวา ก็ทรงตั้งเมืองอินทปุระ เป็นนครหลวงแห่งแรก เซเดส์ เสนอว่า น่าจะอยู่ที่ท่าบงขมัม ด้านตะวันออกของเมืองกำพงจาม แต่ผู้รู้บางท่านกล่าวว่า น่าจะตรงกับเมืองบันทายไพรนคร

จากหลักฐานโบราณสถานสมัยก่อนเมืองพระนคร พุทธศตวรรษที่ 14

ชัยภูมิเมืองอินทปุระ อยู่ทางตอนใต้ใกล้ ชายฝั่งทะเล ติดกับเขตอิทธิพลเดิมของฟูนาน แม้จะล่มสลายไปนานแล้ว แต่อำนาจเดิมของฟูนานหรือแม้เจินละ...น่าจะซ่อนเร้นอยู่

ไม่นาน พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ก็ทรงย้ายเมืองหลวงแห่งใหม่ ขึ้นไปทางเหนือ บริเวณด้านตะวันออกของปลายทะเลสาบ ชื่อเมืองหริหราลัย

ไม่นาน...ก็ทรงย้ายไปตั้งเมืองอมเรนทรปุระเป็นนครหลวงแห่งที่ 3 ตำแหน่งที่ตั้งเมืองนี้ ท่านโกลิ-เยร์เสนอว่า ควรเป็นเมืองบันทายฉมา ทิศตะวันตกเฉียงเหนือของทะเลสาบ ใกล้ชายแดนจังหวัดบุรีรัมย์

แต่เซเดส์ทักว่า ไกลเกินไป น่าจะเป็นที่ปราสาทออกยม ปัญหาก็คือ ปราสาทออกยมเป็นโบราณสถานสมัยเจินละตอนต้น เก่าแก่กว่าสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 2

อมเรนทรปุระ จึงเป็นนครหลวง ที่ยังหาข้อสรุปไม่ได้ว่า อยู่ที่ไหนกันแน่

นครหลวงแห่งที่ 4 มเหนทรปุระ นักโบราณคดีหลายรุ่น เห็นตรงกัน เมืองนี้อยู่ที่บริเวณเขาพนมกุเลน ทางทิศเหนือของเมืองเสียมเรียบปัจจุบัน

จารึกหลักเดียวกัน กล่าวว่า พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 จะประทับอยู่มเหนทรปุระ นครหลวงแห่งที่ 4 ยาวนานแค่ไหนไม่ปรากฏ ก็ทรงโปรดให้ย้ายราชธานีและเทวราช กลับมาตั้งที่นครหริหราลัย เมืองหลวงแห่งที่ 2 ริมทะเลสาบด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ...อีกครั้ง

และทรงประทับอยู่หริหราลัย...จนสิ้นพระชนม์แล้ว ราชวงศ์ของพระองค์ ก็ครองราชย์ต่อเนื่องไปอีกหลายรัชกาล

แต่ประเด็นคำถาม...พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ทรงเป็นชวา หรือทรงเป็นขอม ก็ยังไม่คลี่คลาย จนกระทั่งมีการค้นพบศิลาจารึก หลักหนึ่ง จากปราสาทสต็อกก๊อกธม ชายแดนไทย-กัมพูชา ด้านจังหวัดสระแก้ว

ศิลาจารึกหลักนี้ มีข้อความตอนหนึ่งว่า

"เพื่อประกอบพิธีกรรม มิให้ประเทศกัมพูชาต้องตกอยู่ภายใต้การปกครองของชวาอีกต่อไป และให้พระราชาเป็นจักรพรรดิเท่านั้น..."

ข้อความนี้...จึงถูกตีความว่า พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 ควรจะเป็นทายาทของฟูนาน ซึ่งอพยพหลบภัยสงคราม เมื่อคราวเจินละโจมตีฟูนาน ไปตั้งรกรากอยู่ในอินโดนีเซีย

จนกระทั่งได้ฝึกฝนร่ำเรียนศาสนา และศิลปะการปกครองจนชำนาญแล้วก็คบคิดกันนำกองทัพเรือจากชวา มายึดเจินละคืน

ทรงปกครองอาณาจักรเจินละ สืบต่อมา ในฐานะผู้สืบสายเลือดจากฤาษีกัมโพช

ประเด็นคิด...อีกนิดน่าจะอยู่ที่ จารึกปราสาทสต็อกก๊อกธม หลักนี้ ทำขึ้นตามบัญชาของพระเจ้าอุทัยอาทิตย์วรมันที่ 2 พ.ศ.1595 หลังเหตุการณ์สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 2 นานถึง 350 ปี

และความที่จารึกปราสาทสด๊อกก๊อกธม... ได้คลี่คลายประวัติศาสตร์สำคัญ ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของกัมพูชา...แม้ตัวปราสาทเล็กๆ จะอยู่เลยเส้นเขตแดน เข้ามาอยู่ในดินแดนไทยถึง 5 กม.

แต่ความคิดถึงคะนึงหาของชาวกัมพูชา ก็มีไม่น้อยกว่าปราสาทเขาพระวิหาร หรือปราสาทตาเมือนธม ฯลฯ

ข้อมูลจาก :

เรื่องที่เกี่ยวข้อง :